यंदा मान्सून लवकर का आला? जाणून घ्या नैसर्गिक कारणं आणि तज्ज्ञांचं मत Early monsoon

Early monsoon :2025 सालात नैऋत्य मोसमी वाऱ्यांनी म्हणजेच मान्सूनने आपली वाटचाल अपेक्षेपेक्षा लवकर सुरू केली आहे. दरवर्षी साधारणतः 20 मेच्या आसपास अंदमान निकोबार बेटांमध्ये मान्सून दाखल होतो आणि त्यानंतर 1 जूनपर्यंत केरळमध्ये पोहोचतो. मात्र यंदा, 13 मे रोजीच अंदमान निकोबारमध्ये मान्सून दाखल झाला आणि त्यामुळे हवामान विभागासह सर्वसामान्यांमध्येही उत्सुकता निर्माण झाली आहे – नक्की यंदा मान्सून एवढा लवकर का आला?

यावर्षी मान्सून लवकर येण्यामागची प्रमुख कारणं

1.हवामानातील बदल आणि ग्लोबल वॉर्मिंग

गेल्या काही वर्षांपासून पृथ्वीचं तापमान सातत्याने वाढत आहे. यामुळे वायुमंडलीय दाबात आणि तापमान वितरणात बदल होतो. या बदलामुळे हवेच्या गती, समुद्राची उष्णता आणि आर्द्रतेवर परिणाम होतो. अशा परिस्थितीत मान्सूनचे वारे लवकर सक्रिय होण्याची शक्यता वाढते.

2.अरबी समुद्र आणि बंगालच्या उपसागरातील तापमानवाढ

भारतीय हवामान विभागाच्या (IMD) अहवालानुसार, यंदा बंगालच्या उपसागरातील समुद्राचे तापमान सामान्यपेक्षा अधिक आहे. या वाढलेल्या तापमानामुळे तिथे कमी दाबाचा पट्टा लवकर तयार झाला आणि त्यामुळे मोसमी वाऱ्यांनी वेगाने आगमन केलं.

3.एल निनो आणि ला निनाच्या प्रभावात बदल

एल निनो-ला निना हे प्रशांत महासागरातील हवामानीय चक्र आहेत, जे मान्सूनवर प्रभाव टाकतात. यंदा एल निनोचा प्रभाव संपत आलेला असून, ला निनाचे लक्षण दिसत आहेत. ला निना सहसा पावसासाठी अनुकूल मानली जाते, आणि तिचा परिणाम म्हणून मान्सून लवकर सुरू होण्याची शक्यता असते.

4.पृथ्वीच्या परिभ्रमण आणि झुकावातील नैसर्गिक बदल

काही वर्षांत पृथ्वीच्या परिभ्रमणाच्या गतीत किंवा झुकावात सूक्ष्म बदल होतात. हे बदल सौर उष्णतेच्या वितरणात बदल घडवून आणतात, जे पर्जन्य पद्धतीवर परिणाम करतात. यावर्षी असे काही सूचक परिणाम हवामानशास्त्रज्ञांनी नोंदवले आहेत.

लवकर आलेला मान्सून – फायदे आणि आव्हानं

फायदे:

शेतकऱ्यांना वेळेआधी पेरणीची संधी मिळणार.

जलसाठ्यात वाढ होण्याची शक्यता.

उष्णतेपासून लवकर दिलासा मिळणार.

आव्हानं:

पेरणी लवकर केली, पण जर नंतर खंडित पावसाची शक्यता असेल, तर नुकसान होऊ शकतं.

शहरी भागांत लवकरच पाणी साचण्याची आणि पूरस्थितीची शक्यता.

हवामान अंदाजात फरक पडल्यास कृषी व्यवस्थापनावर परिणाम

मान्सूनने घेतली महाराष्ट्रात एंट्री! मुंबई-पुण्यात लवकरच पावसाचा जोरदार शिरकाव Maharashtra Monsoon Update

यापूर्वी मान्सून कधी लवकर आला होता?

हवामान विभागाच्या नोंदीनुसार, 2009 सालीही मान्सून अपेक्षेपेक्षा आठवडाभर लवकर आला होता. मात्र त्यानंतर मोठ्या पावसाऐवजी दीर्घकालीन खंडित पावसाने अनेक राज्यांत दुष्काळसदृश स्थिती निर्माण केली होती. त्यामुळे लवकर मान्सून म्हणजे हमखास चांगला पाऊस, असे समजणे चुकीचे आहे.

निष्कर्ष

यंदा मान्सून लवकर आल्याचं मुख्य कारण म्हणजे हवामानातील बदल, समुद्राच्या तापमानात वाढ आणि ग्लोबल वॉर्मिंग. शेतकऱ्यांसाठी ही संधी असली तरी, सावधगिरी बाळगणं आवश्यक आहे. हवामान खात्याच्या अधिकृत अंदाजावर आधारित नियोजन केल्यास, लवकर आलेला मान्सूनही भरघोस उत्पादनासाठी वरदान ठरू शकतो.